|
Berichten uit
Kinshasa
Op 23
september 1991 worden berichten ontvangen uit Kinshasa die
gewag maken van ernstige onlusten en plunderingen in de
voornaamste commerciële centra van het land. Aan de
oorsprong van de crisis ligt een rebellie van de
parachutisten van de 31ste brigade, die aan het muiten
zijn geslagen doordat ze slecht betaald werden. In hun
kielzog nemen ook burgers deel aan de plunderingen en
trekken een spoor van vernieling door de stad. Het leven
van buitenlanders wordt eens te meer bedreigd.
Om erger te
voorkomen beslist België Para-Commando's in te zetten om
Belgische onderdanen uit hun hachelijke situatie te redden
en evacueren.
De opdracht
Op dinsdag 24
september omstreeks drie uur 's nachts krijgt
Regimentscommandant Kolonel SBH De Smet het bevel zich
klaar te houden om te vertrekken binnen de twaalf uur. Er
is een briefing om 04.00 u met de commandanten van 1 Para,
3 Para, het Recce Eskadron, de Cie Atk, het TrgC Para en
het Medisch Centrum. Zijn opdracht is in eerste instantie
tussenkomen in Zaïre met één versterkt bataljon en in
overleg met de Franse troepen de evacuatie van
buitenlanders beveiligen.
In een eerste
fase wordt één versterkt bataljon ontplooid op het
vliegveld van N'Djili, klaar om zich meester te maken van
het vliegveld van N'Dolo, het vliegveld te beveiligen en
de evacuatie van buitenlanders te beschermen.
In een tweede
fase moet het Regiment klaar staan om een tweede en een
derde echelon in te zetten telkens bestaande uit één Para-Commando bataljon.
Het vertrek
|
Op 24
september om 15.15 u stijgt het eerste vliegtuig op vanop
Melsbroek. De 25ste landen de laatste C-130's in
Brazzaville. Daar verneemt de Regimentscommandant dat de
Zaïrese premier Tshisekedi zijn toelating heeft gegeven
voor een landing op N'Djili en op Kolwezi. Een Franse
compagnie heeft de stroom overgestoken en zich
gevestigd in de buurt van de ambassades. Een ander bevindt zich in N'Djili met de staf van een bataljon RPIMA (Régiment
Parachutistes d'Infanterie de Marine). |
 |
Kolonel De
Smet ontvangt zijn orders : Het Belgische detachement moet
in Shaba een operatie in twee tijden uitvoeren.
- In een
eerste tijd met een Belgische en Franse compagnie, die
allebei met C-160's worden getransporteerd, de vliegvelden
van Kolwezi en Lubumbashi innemen en beveiligen.
- In een
tweede tijd instaan voor de evacuatie van buitenlanders.
|
Patrouilles met reccejeeps in Lubumbashi door
manschappen van 3 Para |
Op 25
september stijgen de twee compagnies, 11de Cie 1 Para
en de Steuncompagnie van het 8ste (Franse) RPIMA op
vanuit Brazaville met bestemming Kolwezi.
De twee
peletons Mortieren van 1 Para en 3 Para, voor de
gelegenheid de "Mike" compagnie gedoopt, vatten post
rondom de Belgische ambassade. Korte tijd nadien
bezet deze compagnie veertien gevoelige punten.
Een detachement samengesteld uit een CP, de 13de
en 21ste Compagnie van 1 Para en een
peleton Recce wordt overgevlogen naar Lubumbashi. De
bevelhebber van de operatie, Majoor Kesteloot, beslist
omwille van veiligheidsredenen een stormlanding uit te
voeren op het vliegveld.
|
|
|
|
|
Een peleton blijft op het vliegveld, een ander neemt
stelling in de Belgische school. De PC en een peleton
van de 13 Cie en een sectie Recce vertrekken naar
Likasi waar de toestand bijzonder kritisch is.
Aangekomen in Likasi werd de Belgische school
beveiligd en als verzamelpunt ingericht terwijl een
deel van de 13de Cie en de sectie recce
onder begeleiding van een blanke gids verder stoten
naar Fugurume waar ze twee families die groot gevaar
lopen, bij nacht bevrijden uit hun woningen en
overbrengen naar Lisaki. Bij dageraad werd tevens
Kambove beveiligd en geëvacueerd door hetzelfde
detachement. Intussen begeeft een vierde peleton zich
naar Kipushi waar een aantal buitenlanders kiezen om
de stad te verlaten. |
 |
|
Foto : Kurt C. |
|
|
|
De eerste
evacuaties
Een sectie
Recce vertrekt de 26ste uit N'Djili om in Mbanza Ngungu
Franse ontwikkelingshelpers te gaan oppikken. Diezelfde
dag landt een C-130 met een sectie Para-Commando's vlak
voor de aankomst van de 17de Compagnie in Kananga, waar de
handelszaken het doelwit zijn geworden van plunderaars. De
sectie zorgt voor de evacuatie van 40 personen uit
Mbuji-Mayi. Daarna ziet de 17de Compagnie verder toe op de
evacuatie van de laatste buitenlanders om er 29 september
naar Kolwezi te vertrekken om er de Franse compagnie af te
lossen.
|
De
evacuatie vanuit de hoofdstad was begonnen op 27
september.
Op 28
september vertrekken twee reccejeeps en een sectie van
3 para naar Matadi om een zestigtal mensen te
evacueren die Neder-Zaïre willen verlaten. Nog
diezelfde dag zorgen twee C-130's voor de evacuatie
van 190 vluchtelingen uit Mbandaka, terwijl een derde
toestel Franse burgers oppikt in Kamina.
Op 29
september beveiligt een peleton van de 22ste Compagnie
het vertrek van een vijftigtal burgers uit Isiro.
De eerste golf
van evacuaties eindigt op 2 oktober.
|
Vliegveld Lubumbashi.
Para's van de 13de Cie evacueren Europeanen naar
Lusaka. |
| |
|
| |
Op 4
oktober begint een gedeeltelijke terugtrekking. Uit de
Belgische Compagnies vertrekken 150 manschappen. De
Fransen trekken één compagnie terug. Daarna zal het
Belgische interventiedetachement dat achterblijft in
Zaïre in coördinatie met de Franse troepen blijven
instaan voor de beveiliging van buitenlanders en
deelnemen aan de bewaking van vitale punten. Twee
weken na de eerste gebeurtenissen beginnen de
manschappen die ontplooid zijn in N'Djili, Lubumbashi
en Kolwezi zich wat comfortabeler te installeren.
Op
12 oktober beslissen de Belgische en Franse regering
tot een bijkomende terugtrekking. Een Franse compagnie
en de 13de Compagnie van 1 Para verlaten Zaïre op 13
en 14 oktober. In Lubumbashi wordt de 17de Compagnie
afgelost door de 15de. |
|
De Iltis jeep op de
foto is het voertuig van de Commandant van de 13de
Cie.
(foto's :
archieven ANPCV) |
De
allerlaatste evacuaties
Op 21 oktober
slaat het Kibembe bataljon in Lubumbashi aan het muiten.
De Para-Commando's van de 15de Compagnie voeren meerdere
opdrachten uit om buitenlanders te ontzetten. Zeshonderd
personen worden in de Belgische school bijeengebracht om
deze van 22 tot 28 oktober te evacueren.
Het
Hoofdkwartier van het Regiment krijgt op 25 oktober het
bericht binnen, dat gelet op de jongste ontwikkelingen in
Zaïre de Belgische regering er nadrukkelijk op aandringt
dat Belgische onderdanen het land dienen te verlaten. Hun
veiligheid en leven is in gevaar indien ze besluiten van
te blijven. Dit bericht wordt verspreid via de
plaatselijke radiozenders.
|
De Atk
Compagnie kijkt toe op de sluiting van de olieputten
in Moanda en evacueert daar de Europeanen op 25
oktober. Een taak volbracht met de nodige
koelbloedigheid ondanks de tegenstand van een aantal
ongecontroleerde elementen die met harde hand worden
teruggedrongen.
Op 27
oktober wordt Neder-Zaïre uitgekamd na een
stormlanding op Matadi. In de volgende dagen
worden opdrachten uitgevoerd in Lisaki, Kipushi en
worden de Europeanen geëvacueerd naar de voornaamste
steden om daarna het land te verlaten.
Op 28
oktober komt Para-Commando Gert Maris van 3 Para om
het leven bij het uitladen van materiaal uit een
C-130. De veiligheidspin van een handgranaat die
bevestigd was aan een stormgordel was losgekomen.
(foto :
Archieven ANPCV)
|
Patrouilles in het centrum van Kinshasa |
Op 29 oktober
zorgen verschillende C-130's voor de evacuatie van
buitenlanders uit Lisala, Kiri, Buta, Kamina en
Gbadolite. Op 30 oktober worden expatriates uit
Kolwezi naar Kigali overgevlogen.
Terwijl het
Regiment bezig is met de laatste evacuaties, ontvangt het
een bericht van de Generale Staf gedateerd op 25 oktober
1991, dat het Regiment Para-Commando met ingang van 1
november 1991 omgevormd wordt tot Brigade Para-Commando.
De
terugtrekking
Op 30 oktober
beslist de Belgische regering het voltallige
interventiedetachement terug te trekken tegen 2 november.
Na afloop van de opdracht kijkt de Luchtmacht terug op 45
opdrachten met 1300 vlieguren, terwijl de samenwerking met
de Para-Commando's wederom uitstekend verlopen is.
De balans van
de operatie
Tussen 26
september en 1 november werden 4366 buitenlanders
geëvacueerd. 2715 naar Brazzaville, 631 via Kigali en 1020
via Lusakasa. Een duizendtal expatriates werden over de
weg uit Lubumbashi naar Zambia geëvacueerd. Terwijl de
meeste Para-Commando's zich nog in Zaïre bevinden op 31
oktober richt de Koning en de regering een dankwoord aan
al diegenen die deelgenomen hebben aan één of andere
operatie : ..."Mijn dankbaarheid gaat ook uit naar u die,
vandaag nog, in opdracht bent in Zaïre. Ik blijf uw
activiteiten op de voet volgen en dank u voor uw
voorbeeldige houding".
De Belgische
regering brengt hulde aan onze militairen in Zaïre voor de
moed, de discipline en de efficiëntie waarvan ze blijk
hebben gegeven bij het uitvoeren van hun moeilijke en
delicate opdracht, waardoor ze de evacuatie van Belgen tot
een goed einde hebben kunnen brengen.
(Bronnen :
Archieven ANPCV)
|
